Digitale afhankelijkheid is allang geen puur IT vraagstuk meer. Voor overheden raakt het direct aan autonomie, veiligheid en bestuurlijke verantwoordelijkheid. Waar staat gevoelige data en wie heeft daar toegang toe? Hoe afhankelijk zijn essentiële processen van buitenlandse software en infrastructuur? En welke ruimte blijft er om andere keuzes te maken als wetgeving, geopolitieke verhoudingen of het beleid van een leverancier verandert?
Voor mij draait digitale soevereiniteit daarom om keuzevrijheid. Niet alle technologie hoeft uit Europa te komen, zolang je als organisatie maar bewust keuzes maakt, risico’s spreidt en voorkomt dat je volledig afhankelijk wordt van één leverancier, ecosysteem of buitenlandse jurisdictie. Dat begint met inzicht in je afhankelijkheden en zicht op mogelijke alternatieven. Hoeveel ruimte heb je om van koers te veranderen als omstandigheden daarom vragen?
Digitale afhankelijkheid vormt een bestuurlijk risico
Ik lees steeds vaker over de afhankelijkheid van Nederland en Europa. Niet alleen van buitenlandse grondstoffen, energie en productieketens, maar ook van software, cloudplatformen en complete digitale infrastructuren. Amerikaanse sancties laten zien dat geopolitieke besluiten invloed hebben op de toegang tot digitale diensten. Nederlandse onderzoeken tonen daarnaast aan dat Amerikaanse technologiebedrijven een groot deel van de belangrijke clouddiensten van de Rijksoverheid leveren.
Werk je bij de overheid, dan heb je te maken met gevoelige persoonsgegevens, geografische informatie, veiligheidsdata en gegevens over vitale infrastructuur. Wanneer essentiële processen volledig leunen op een beperkt aantal buitenlandse technologiebedrijven, ontstaat naast een technisch risico ook een bestuurlijk en geopolitiek risico.
De belangrijkste vraag is daarom niet alleen: werkt de technologie goed? Minstens zo belangrijk is de vraag: wie heeft uiteindelijk de controle over de software, data en dienstverlening?
Europese alternatieven versterken digitale autonomie
De Rijksoverheid heeft het cloudbeleid aangepast en weegt geopolitieke risico’s en afhankelijkheid van leveranciers buiten de EU nadrukkelijker mee. Ook andere Europese landen zoeken actief naar manieren om hun digitale autonomie te versterken. Duitsland vervangt binnen delen van de overheid Microsoft oplossingen door open Europese alternatieven. Denemarken experimenteert met software uit eigen ontwikkeling en Frankrijk kiest voor een eigen videoconferentieplatform voor de overheid.
Deze ontwikkelingen laten zien dat alternatieven bestaan. Digitale soevereiniteit vraagt dan ook niet om het vervangen van alle technologie van buiten Europa. Het draait om bewuste keuzes, het spreiden van risico’s en het voorkomen van volledige afhankelijkheid van één leverancier, ecosysteem of buitenlandse jurisdictie. Zo houd je zelf de regie.
Voorkom vendor lock in met een uitvoerbare exitstrategie
Wacht niet met het bespreken van digitale afhankelijkheid tot een leverancier uitvalt, wetgeving verandert of internationale spanningen oplopen. Op dat moment kost een overstap vaak veel tijd en geld, neemt de complexiteit toe of ontbreekt zelfs een realistisch alternatief. Juist daarom loont het om vooraf je kritieke afhankelijkheden in kaart te brengen. Welke systemen zijn essentieel? Waar staat de data? Welke leveranciers en jurisdicties spelen een rol? Welke alternatieven zijn beschikbaar? En hoe ziet een realistische overstap eruit?
Een geloofwaardig alternatief en een uitvoerbare exitstrategie vergroten je keuzevrijheid. Ze dragen bij aan continuïteit en zorgen ervoor dat beslissingen over data, technologie en infrastructuur bij jou blijven liggen.
Digitale soevereiniteit vraagt om meer dan technologie
Digitale soevereiniteit betekent niet dat je alles zelf bouwt of alle technologie van buiten Europa vervangt. Het gaat om bewust kiezen welke afhankelijkheden acceptabel zijn, welke risico’s je wilt spreiden en waar een alternatief nodig is.
Daar ligt ook de rol van IMAGEM. We werken als technologie en kennispartner binnen complexe maatschappelijke en ruimtelijke vraagstukken waarin GIS, Remote Sensing en Digital Twins een belangrijke rol spelen. Daarbij kijken we verder dan de technologie alleen. We brengen kennis van het domein, architectuur en geospatial technologie samen rond thema’s als dataveiligheid, interoperabiliteit, open standaarden, Europese softwarealternatieven en het voorkomen van vendor lock in. Ook de herkomst van technologie speelt daarin een rol. Zo werken we onder andere met geospatial technologie van het Ierse Octave Intelligence plc, onderdeel van het Zweedse Hexagon AB. Deze technologie ondersteunt het beheren, analyseren, combineren en visualiseren van geografische en operationele informatie.
Welke keuzes bij jouw situatie passen, hangt af van je bestaande omgeving, afhankelijkheden en ambities. Daarom begint digitale soevereiniteit voor ons niet bij het vervangen van technologie, maar bij inzicht in afhankelijkheden, zicht op alternatieven en de vrijheid om van koers te veranderen wanneer dat nodig is. Digitale soevereiniteit betekent niet dat je alles zelf bouwt. Het betekent dat je zelf blijft beslissen.
Over IMAGEM
Voor organisaties waarbij autonomie, dataveiligheid en continuïteit essentieel zijn, denken wij graag mee over:
- veilige digitale ecosystemen
- Europese softwarealternatieven
- soevereine infrastructuren
- open systemen/platformen (standaarden en interoperabiliteit)
- het verminderen van vendor lock-in
- architecturen waarin organisaties zelf de regie behouden
Meer informatie
Niels is Marktmanager Overheid bij IMAGEM. Hij helpt de overheid om continu slimmer en beter te werken en geeft zijn functie invulling door organisaties te ondersteunen bij het oplossen van hun vraagstukken. Wil je meer weten? Stuur Niels een e-mail of stuur een berichtje via ons contactformulier.
Niels van de Graaf
Marktmanager Overheid
